Aansluiten op een vol net: hoe de netbeheerders het regelen
Wie er voorrang krijgt, hoe lang u wacht, wat de kleuren op de capaciteitskaart betekenen, en waarom een batterij u vóór in de rij kan brengen.
Het net zit vol. Dat is inmiddels bekend. Wat minder bekend is: er zit systeem in hoe netbeheerders die schaarste verdelen, en dat systeem is in 2026 flink veranderd. Wie het kent, kan er iets mee.
Waar u zit bepaalt bij wie u aanklopt
Nederland heeft drie grote regionale netbeheerders en één landelijke.
- Liander — Gelderland, Noord-Holland, Flevoland, Friesland en een deel van Zuid-Holland. 3,3 miljoen elektriciteitsaansluitingen.
- Stedin — Utrecht, Zeeland, Zuid-Holland en een deel van Noord-Holland. Ruim 2,5 miljoen aansluitingen.
- Enexis — Groningen, Drenthe, Overijssel, Noord-Brabant en Limburg. Bijna 3 miljoen aansluitingen.
- TenneT — het landelijke hoogspanningsnet. Grote aansluitingen kunnen hier rechtstreeks op zitten.
Ze investeren alle drie fors: Liander bijna twee miljard euro in 2026, Enexis ruim twee miljard, Stedin bijna een miljard. En toch loopt de wachtrij op. Bij Stedin groeide het aantal congestiegebieden van dertien in september 2023 naar zevenenvijftig twee jaar later. Liander verwacht dat in 2035 zo’n 150 van de circa 180 onderstations overbelast raken.
De capaciteitskaart lezen
Alles begint bij de landelijke capaciteitskaart. Vier kleuren per postcode, apart voor afname en voor teruglevering.
- Transparant — u kunt transportcapaciteit aanvragen.
- Geel — er is capaciteit, maar schaarste wordt op korte termijn verwacht. Een offerte is dan een maand geldig in plaats van drie.
- Oranje — tekort verwacht, onderzoek loopt. Nieuwe aanvragen komen op de wachtlijst.
- Rood — geen capaciteit meer beschikbaar.
De kaart wordt maandelijks bijgewerkt en toont sinds 2024 ook hoeveel partijen er in de wachtrij staan, hoeveel vermogen zij vragen, en welke netuitbreidingen gepland staan met de beoogde opleverdatum. Dat laatste is nuttig: het verschil tussen “rood, uitbreiding in 2028” en “rood, geen planning” is voor uw eigen planning aanzienlijk.
De wachtrij is geen rij meer
Tot voor kort gold: wie het eerst komt, het eerst maalt. Sinds 1 januari 2026 geldt een landelijk prioriteringskader met drie categorieën die vóór de rest gaan.
Eerst congestieverzachters — projecten die zélf netcapaciteit creëren. Dan veiligheid: ziekenhuizen, noodhulpdiensten, defensie, politie. Dan basisbehoeften: woningbouw, onderwijs, zorg, openbaar vervoer, telecom.
Wie daar niet onder valt, wacht. Vanaf 1 januari 2027 wordt de resterende ruimte over die groep verdeeld op volgorde van aanvraagdatum. Sinds 1 juli 2026 komen ook huishoudens en kleinzakelijke klanten in congestiegebieden op dezelfde wachtlijst.
Waarom een batterij voorrang kan geven
Die eerste categorie is de interessante. Een batterij die op het juiste moment in de juiste richting vermogen levert, verzacht congestie en kan daarmee vóór de rest komen.
Bij Liander gelden daarvoor concrete voorwaarden: minimaal 1 MW flexibel vermogen, of 10 MW bij een hoogspanningsaansluiting; op het juiste moment en in de juiste richting; technisch en financieel inpasbaar. Het voorbeeld dat Liander zelf geeft is een zonnepark van 5 MW dat 1 MW extra vraagt om een batterij te laden, en dat tijdens congestie minimaal vier aaneengesloten uren 1 MW ontlaadt.
Dat is geen theorie. In Kootwijkerbroek staat sinds juli 2026 een systeembatterij van 20 MW die op een bedrijventerrein ruimte maakt voor ongeveer zestig bedrijven.
De prijs van een aansluiting op een vol net
Een batterij mag niet overal zomaar aan. In gebieden met schaarste sluiten Stedin en Enexis batterijen alleen aan met een capaciteitssturingscontract naast de gewone aansluitovereenkomst. Daarin staat vooraf hoe vaak, hoe lang en hoeveel de netbeheerder mag beperken, en welke vergoeding daar tegenover staat. Bij Stedin loopt zo’n contract tien jaar.
De batterij moet op afstand aanstuurbaar zijn en binnen kwartierwaarden kunnen bijsturen. Bij Enexis komt een aankondiging vóór zeven uur ’s ochtends op de dag vóór de verwachte congestie.
Dat klinkt beperkend, maar het is het niet. Binnen die afspraken kunt u gewoon blijven handelen, ook op de reservemarkten. En landelijk waren er in 2025 al 481 van dit soort contracten met samen ruim 1.300 MW.
Wat dit voor uw plan betekent
Drie dingen zijn de moeite waard om vroeg uit te zoeken. Welke kleur uw postcode heeft en of er een netuitbreiding gepland staat. Of uw project onder een van de prioriteitscategorieën valt. En of een batterij u van de wachtlijst af kan helpen in plaats van erop.
Dat laatste rekenen wij in een QuickScan door — inclusief het gesprek met uw netbeheerder, want dat hoort erbij.
Vraag een QuickScan aan en u weet binnen twee weken waar u staat.
Veelgestelde vragen
Welke netbeheerder heb ik?
Dat hangt af van waar u zit. Liander is netbeheerder in Gelderland, Noord-Holland, Flevoland, Friesland en een deel van Zuid-Holland en heeft 3,3 miljoen elektriciteitsaansluitingen. Stedin werkt in Utrecht, Zeeland, Zuid-Holland en een deel van Noord-Holland, met ruim 2,5 miljoen aansluitingen. Enexis is netbeheerder in Groningen, Drenthe, Overijssel, Noord-Brabant en Limburg, met bijna 3 miljoen aansluitingen. Het landelijke hoogspanningsnet is van TenneT; grote aansluitingen kunnen daar rechtstreeks op zitten.
Wat betekenen de kleuren op de capaciteitskaart?
De landelijke capaciteitskaart kent vier standen. Transparant betekent dat u transportcapaciteit kunt aanvragen. Geel betekent dat er nog capaciteit is maar dat schaarste op korte termijn wordt verwacht; een offerte is dan een maand geldig in plaats van drie. Oranje betekent dat er een tekort wordt verwacht en dat er onderzoek loopt: nieuwe aanvragen komen op de wachtlijst. Rood betekent dat er geen capaciteit meer is. De kaart toont sinds 2024 ook hoeveel partijen er in de wachtrij staan en welke netuitbreidingen gepland zijn.
Hoe lang duurt het voordat ik een grootverbruikaansluiting heb?
Sinds 2025 gelden wettelijke aansluittermijnen: 26 weken voor een eenvoudige aansluiting, 52 weken voor een middelcomplexe, en maatwerk voor de complexe gevallen. Daar mag een netbeheerder een werkvoorraadcomponent bij optellen van maximaal 40 weken in 2025, afbouwend naar 20 weken in 2035. Zit u in een congestiegebied, dan komt u eerst op de wachtlijst en moet de aansluiting binnen 13 weken na het oplossen van de congestie gerealiseerd zijn.
Wie krijgt voorrang op de wachtlijst?
Sinds 1 januari 2026 geldt een landelijk prioriteringskader met drie categorieën. Eerst congestieverzachters: projecten die zelf netcapaciteit creëren. Dan veiligheid: ziekenhuizen, noodhulpdiensten, defensie, politie. Dan basisbehoeften: woningbouw, onderwijs, zorg, openbaar vervoer, telecom. Wie daar niet onder valt, wordt vanaf 2027 bediend op volgorde van aanvraagdatum.
Kan een batterij mij voorrang geven op de wachtlijst?
Dat kan, als congestieverzachter. Bij Liander gelden daarvoor onder meer deze voorwaarden: u staat op de wachtlijst, u levert minimaal 1 MW flexibel vermogen (10 MW bij een hoogspanningsaansluiting), u levert die flexibiliteit op het juiste moment en in de juiste richting, en het is technisch en financieel inpasbaar. Het voorbeeld dat Liander zelf noemt: een zonnepark van 5 MW dat 1 MW extra vraagt om een batterij te laden en tijdens congestie minimaal vier aaneengesloten uren 1 MW ontlaadt.
Kan ik zomaar een batterij op het net zetten?
Nee, niet in een gebied met schaarste. Stedin en Enexis sluiten batterijen daar alleen aan met een capaciteitssturingscontract naast de gewone aansluitovereenkomst. Daarin staat vooraf hoe vaak, hoe lang en hoeveel de netbeheerder u mag beperken, en welke vergoeding daar tegenover staat. De batterij moet op afstand aanstuurbaar zijn. Bij Enexis geldt dat voor batterijen boven 1 MW, met aankondiging vóór 07:00 uur op de dag vóór de verwachte congestie. In gebieden met ruimte kan een batterij gewoon worden aangesloten.
Mag een batterij met een capaciteitssturingscontract nog wel handelen?
Ja. Binnen de afgesproken beperkingen kunt u gewoon blijven bieden op de markten, ook op de reservemarkten. De netbeheerder mag alleen op de afgesproken momenten ingrijpen, en betaalt daarvoor een vergoeding op basis van het beperkte vermogen, de duur en een afgesproken tarief.
Moet ik mijn batterij aanmelden bij de netbeheerder?
Ja, vanaf 0,8 kW. Die ondergrens staat in de Netcode en geldt bij elke netbeheerder. Boven 1 MW komt er een stap bij: dan moet uiterlijk drie maanden vóór ingebruikname een ESMD-formulier worden aangeleverd, waarin de technische eigenschappen van de opslag staan. Zowel Liander als Stedin vragen dat. Daarmee wordt getoetst of het systeem aan de voorwaarden voor koppeling aan het openbare net voldoet. Het is geen formaliteit: zonder die melding mag de installatie niet in bedrijf.
Helpen batterijen echt tegen netcongestie?
Er zijn inmiddels concrete voorbeelden. Een systeembatterij van 20 MW in Kootwijkerbroek, in bedrijf sinds juli 2026, maakt op een bedrijventerrein ruimte voor ongeveer zestig bedrijven. In 2025 waren er landelijk 481 capaciteitsbeperkingscontracten met samen 1.347 MW, en werd ongeveer vijf procent van alle transportverzoeken gehonoreerd doordat het net beter werd benut.
Wat kost transport bij een regionale netbeheerder?
De rekening bestaat uit vaste kosten, een bedrag per gecontracteerde kilowatt per maand, een bedrag per hoogst gemeten kilowatt in die maand, en bij kleinere aansluitingen ook een bedrag per kilowattuur. Bij Liander betaalt een middenspanningsklant tussen 136 en 2.000 kW in 2026 bijvoorbeeld 36,75 euro vastrecht per maand, 2,29 euro per gecontracteerde kW per maand en 3,57 euro per kW piek per maand. Voor teruglevering betaalt u geen transportkosten. Dat verklaart waarom uw hoogste piek zo zwaar telt: één kwartier bepaalt de rekening van de hele maand.
Hoe werkt batterijopslag bij een bedrijf?
Waar verdient een batterij aan?
